W dniu 11 lutego 2026 r. zapadł wyrok TSUE (sygn. T-689/24), który ma szansę zrewolucjonizować rozliczenia VAT w Polsce. Trybunał uznał, że uzależnianie momentu odliczenia podatku VAT naliczonego od daty fizycznego otrzymania faktury jest niezgodne z Dyrektywą VAT. To orzeczenie otwiera drogę do wcześniejszego odzyskiwania podatku i poprawy płynności finansowej wielu przedsiębiorstw.
Geneza polskich regulacji dotyczących odliczenia VAT
Od momentu wejścia Polski do Unii Europejskiej, a w szczególności od 2004 roku, polscy podatnicy funkcjonowali w oparciu o zasadę, zgodnie z którą prawo do odliczenia VAT “uruchamiało się” dopiero w momencie fizycznego otrzymania faktury. Przepis art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT stanowił barierę, która w praktyce zmuszała firmy do przesuwania odliczenia na kolejne okresy rozliczeniowe, jeśli dokument zakupu spłynął z opóźnieniem.
Ta regulacja została wprowadzona do polskiego porządku prawnego już w 1993 roku i następnie przeniesiona do ustawy o VAT w 2004 roku. Przez ponad dwie dekady podatnicy przyzwyczaili się do takiego stanu rzeczy, traktując go jako naturalny element systemu podatkowego. Organy skarbowe konsekwentnie interpretowały przepisy w sposób ścisły, nie pozostawiając podatnikom przestrzeni na elastyczność w zakresie momentu realizacji prawa do odliczenia.
Praktyczne konsekwencje dotychczasowych regulacji
W praktyce gospodarczej dotychczasowe przepisy oznaczały, że przedsiębiorca, który nabył towar lub usługę na przykład 28 stycznia, ale otrzymał fakturę dopiero 5 lutego, nie mógł odliczyć VAT w rozliczeniu za styczeń – nawet jeśli faktura dotarła jeszcze przed terminem złożenia deklaracji za styczeń (do 25 lutego). Taki stan rzeczy prowadził do sytuacji, w której podatnicy de facto kredytowali budżet państwa pogarszając swoją płynność finansową.
Problem ten szczególnie dotkliwie odczuwały przedsiębiorstwa działające w branżach o wysokim wolumenie transakcji zakupowych, takich jak handel hurtowy czy produkcja przemysłowa. W skrajnych przypadkach, gdy sprzedawcy wystawiali faktury z opóźnieniem (co zgodnie z przepisami mogą robić nawet do 15. dnia następnego miesiąca), nabywcy musieli czekać nawet kilka tygodni z odliczeniem VAT, mimo że transakcja została już zrealizowana i zapłacona.
Stan faktyczny sprawy przed TSUE
Spór, który stał się kanwą omawianego wyroku, dotyczył polskiej spółki, która dokonała transakcji w lutym. Fakturę otrzymała w marcu, jednak nastąpiło to jeszcze przed terminem złożenia deklaracji za luty (przed 25 marca). Spółka, powołując się na prawo unijne, chciała odliczyć podatek już w rozliczeniu za luty – miesiąc powstania obowiązku podatkowego. Polskie organy skarbowe oraz sądy administracyjne (WSA) odmówiły jej tego prawa, nakazując odliczenie w marcu.
Sprawa zaczęła się od wniosku o interpretację indywidualną skierowanego do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. Organ podatkowy, opierając się na literalnej wykładni art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT, odmówił podatnikowi prawa do wcześniejszego odliczenia VAT. Stanowisko to zostało następnie potwierdzone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, co zmusiło podatnika do skierowania skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
NSA, analizując sprawę, dostrzegł potencjalną sprzeczność polskich przepisów z Dyrektywą 2006/112/WE Rady w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej. W związku z tym podjął decyzję o skierowaniu pytania prejudycjalnego do TSUE, wstrzymując jednocześnie postępowanie do czasu uzyskania odpowiedzi.
Kluczowe tezy orzeczenia TSUE
1. Fundamentalne rozróżnienie: powstanie vs. realizacja prawa
W swoim rozstrzygnięciu TSUE stanął po stronie podatnika, przedstawiając szczegółową argumentację prawną. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było wyraźne rozróżnienie dwóch pojęć:
- Powstanie prawa do odliczenia– następuje w momencie dokonania transakcji (spełnienia przesłanek materialnych), czyli w chwili wykonania dostawy towaru lub świadczenia usługi. W tym momencie powstaje obowiązek podatkowy po stronie sprzedawcy, a zarazem prawo do odliczenia po stronie nabywcy;
- Realizacja prawa do odliczenia– wymaga spełnienia warunków formalnych, w tym posiadania faktury lub innego dokumentu potwierdzającego transakcję. Jest to warunek wykonania już istniejącego prawa, a nie jego powstania.
Trybunał orzekł, że polskie przepisy wprowadzają dodatkową, nieuzasadnioną przesłankę formalną, uzależniając powstanie prawa do odliczenia od posiadania faktury w konkretnym miesiącu. Zdaniem Sądu, jest to naruszenie fundamentalnych zasad neutralności i proporcjonalności VAT.
Jeżeli więc podatnik w momencie składania deklaracji za dany miesiąc (np. luty) posiada już fakturę, ma prawo do odliczenia VAT w tej deklaracji, nawet jeśli fizycznie otrzymał dokument w kolejnym miesiącu (np. w marcu), o ile mieści się to w terminie do złożenia zeznania. Decydujące znaczenie ma moment dokonania transakcji (powstanie obowiązku podatkowego), a nie data wpływu dokumentu do podatnika.
2. Praktyczne znaczenie dla przedsiębiorców
Dla polskiego biznesu wyrok ten oznacza przede wszystkim koniec z przymusowym “kredytowaniem” budżetu państwa. W wymiarze finansowym jest to zmiana o kapitalnym znaczeniu dla płynności finansowej (cash-flow). Szczególnie istotne będą skutki dla przedsiębiorstw działających w branżach o wysokim udziale podatku naliczonego w kosztach operacyjnych.
Aby zrozumieć skalę zmiany, warto przeanalizować konkretny przykład liczbowy. Przedsiębiorstwo, które w styczniu dokonuje zakupów o wartości netto 1 milion złotych (VAT 23% = 230 tysięcy złotych), a faktury otrzymuje w lutym (ale przed 25 lutego), dotychczas musiało czekać z odliczeniem tego VAT do rozliczenia za luty (deklaracja składana do 25 marca). Oznaczało to, że przez około 6-8 tygodni firma musiała “zamrozić” kwotę 230 tysięcy złotych.
KSeF jako sprzymierzeniec w nowej rzeczywistości
Warto zwrócić szczególną uwagę na rolę Krajowego Systemu e-Faktur w kontekście omawianego orzeczenia. Obowiązkowy KSeF idealnie wpisuje się w nową linię orzeczniczą TSUE, eliminując wątpliwości dowodowe i ułatwiając stosowanie zasad wynikających z wyroku T-689/24.
W systemie KSeF data otrzymania faktury jest obiektywna, jednoznaczna i niemożliwa do zakwestionowania. Jest ona tożsama z datą nadania numeru identyfikacyjnego faktury w systemie (numer KSeF). Oznacza to, że zarówno podatnik, jak i organ podatkowy mają natychmiastowy dostęp do tej samej, pewnej informacji o tym, kiedy faktura została wystawiona i kiedy nabywca wszedł w jej posiadanie. Ten aspekt ma fundamentalne znaczenie w kontekście wyroku TSUE. Jak zauważył Trybunał, argumentacja fiskusa o konieczności restrykcyjnego podejścia dla celów kontrolnych traci na znaczeniu, gdy organ podatkowy ma natychmiastowy wgląd w dokumenty.
Koniec z sytuacjami, w których podatnik musiał udowadniać datę wpływu faktury (np. poprzez okazywanie koperty z datą stempla pocztowego, potwierdzenia e-mail, logów systemowych). W KSeF ta data jest jednoznacznie określona i zalogowana w systemie, co stanowi niepodważalny dowód dla obu stron – podatnika i fiskusa.
System KSeF umożliwia automatyczne wyszukiwanie i filtrowanie faktur według różnych kryteriów, w tym daty wystawienia, daty otrzymania, numeru identyfikacyjnego. Dla działów księgowych oznacza to znaczące usprawnienie procesu identyfikacji faktur, które – mimo że dokumentują transakcje z poprzedniego miesiąca – wpłynęły na czas, aby można było odliczyć VAT już w deklaracji za ten poprzedni miesiąc.
Przykładowo: dział księgowości, zamykając styczeń i przygotowując deklarację VAT (termin do 25 lutego), może szybko wygenerować w KSeF listę wszystkich faktur zakupowych dotyczących styczniowych transakcji, które wpłynęły do systemu między 1 lutego a 25 lutego. Te faktury, zgodnie z nową wykładnią mogą zostać ujęte w rozliczeniu za styczeń.
Rekomendacje
Mimo że wyrok TSUE jest bezpośrednio skuteczny i wiąże polskie sądy oraz organy podatkowe, polskie przepisy ustawy o VAT formalnie wciąż pozostają w starym brzmieniu. Należy spodziewać się nowelizacji przepisów dostosowującej je do wykładni przedstawionej przez Trybunał, jednak podatnicy mogą powoływać się na orzeczenie już teraz. Wymaga to jednak ostrożności i właściwego przygotowania.
Podsumowanie
Najważniejsze aspekty omawianego wyroku przedstawiają się w następujący sposób:
- Prawo do odliczenia VAT powstaje w momencie transakcji,a nie w momencie otrzymania faktury – faktura jest jedynie dokumentem formalnym umożliwiającym realizację już istniejącego prawa;
- Jeżeli podatnik posiada fakturę przed złożeniem deklaracji za dany okres,ma prawo do odliczenia VAT w tej deklaracji, nawet jeśli fakturę otrzymał w kolejnym miesiącu;
- Polskie przepisy art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy o VATw zakresie, w jakim uniemożliwiają takie odliczenie, są niezgodne z Dyrektywą VAT i naruszają zasady neutralności oraz proporcjonalności;
- Wyrok jest bezpośrednio skutecznyi podatnicy mogą się na niego powoływać już teraz, bez czekania na zmianę przepisów krajowych;
- KSeF wzmacnia skuteczność wyroku,zapewniając jednoznaczne określenie momentu otrzymania faktury i natychmiastowy dostęp organów podatkowych do dokumentów.