Zmiany w zasadach funkcjonowania fundacji rodzinnych są coraz bardziej realne. Po trzech latach obowiązywania przepisów Ministerstwo Rozwoju i Technologii opublikowało przegląd ustawy o fundacji rodzinnej wskazując obszary wymagające korekty – od rejestracji fundacji i jej organizacji, przez zakres dozwolonej działalności, aż po zasady opodatkowania.
Nie wiadomo jeszcze, kiedy nowe regulacje wejdą w życie, ani jaki będzie ich ostateczny kształt. Projekt przeglądu z 11 czerwca 2026 r. ustawy o fundacji rodzinnej nie jest bowiem projektem nowelizacji. Jest jednak ważnym sygnałem: utrzymanie obecnego modelu w niezmienionej formie staje się mało prawdopodobne.
Dla fundatorów, beneficjentów i rodzinnych firm oznacza to potrzebę wcześniejszego przygotowania. Szczególnej uwagi wymagają struktury, w których fundator pozostaje głównym beneficjentem, fundacja aktywnie inwestuje lub prowadzi działalność gospodarczą, a korzyści podatkowe są istotnym elementem modelu.
Poniżej omawiamy trzy kierunki zmian, które można ocenić pozytywnie, oraz trzy ryzyka, które już dziś warto uwzględnić przy zakładaniu fundacji rodzinnej.
Trzy zmiany na plus
1. Rejestr fundacji rodzinnych ma trafić do KRS i zostać w pełni zdigitalizowany
Najbardziej praktyczną propozycją jest włączenie rejestru fundacji rodzinnych do Krajowego Rejestru Sądowego. Obecnie sprawy rejestrowe koncentrują się w jednym sądzie, co przy rosnącym zainteresowaniu fundacjami rodzinnymi prowadzi do wydłużenia postępowań.
Planowany model zakłada m.in.:
- rozpoznawanie wniosków przez wydziały gospodarcze KRS w wielu sądach rejonowych,
- elektroniczne składanie wniosków i uzupełnień,
- dwustronną komunikację z sądem przez system teleinformatyczny,
- elektroniczne akta rejestrowe,
- możliwość uzyskiwania odpisów i wyciągów przez Internet,
- automatyczne pobieranie części danych z innych rejestrów publicznych.
Dla fundatorów oznacza to potencjalnie krótszy czas uruchomienia fundacji, mniej formalności papierowych i łatwiejsze zarządzanie zmianami statutowymi lub organizacyjnymi.
2. Większa elastyczność organizacyjna i większa pewność prawa
Projekt przeglądu przewiduje doprecyzowanie kilku zagadnień, które dotychczas wywoływały rozbieżności w praktyce. Dotyczy to przede wszystkim reprezentacji fundacji rodzinnej w organizacji, zwłaszcza gdy drugą stroną czynności jest fundator albo beneficjent.
Pozytywnie należy ocenić również propozycję umożliwienia tworzenia dodatkowych, fakultatywnych organów fundacji. W praktyce rodzinne struktury majątkowe często potrzebują komitetu inwestycyjnego, rady rodzinnej albo ciała doradczego wspierającego zarząd. Obecne przepisy w ograniczonym stopniu odpowiadają na takie potrzeby.
Kierunek zmian obejmuje także jednoznaczne przesądzenie, że fundusz założycielski nie podlega zmianie po rejestracji fundacji. Powinno to ograniczyć rozbieżne praktyki i uporządkować kwestie ewidencji majątku fundacji.
3. Potencjalnie lepsze rozwiązania dla beneficjentów zagranicznych
W części podatkowej projekt zakłada możliwość odejścia od obecnego modelu, w którym fundacja płaci 15% CIT przy wypłacie świadczenia, na rzecz modelu opartego na PIT pobieranym przez fundację jako płatnika.
Świadczenie miałoby być traktowane jako przychód z udziału w zyskach osoby prawnej. Z perspektywy beneficjentów będących rezydentami podatkowymi innych państw mogłoby to ułatwić stosowanie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania.
To ważny sygnał dla rodzin, które mają beneficjentów mieszkających za granicą albo planują międzynarodową sukcesję.
Projekt przewiduje przy tym, że nowy model byłby obowiązkowy dla fundacji utworzonych po wejściu w życie nowych przepisów, natomiast dla fundacji już istniejących miałby charakter dobrowolny.
Trzy istotne ryzyka
1. Możliwe ograniczenie preferencji dla fundatora będącego głównym beneficjentem
Jednym z najważniejszych tematów wskazanych w przeglądzie jest pytanie, czy fundacja rzeczywiście realizuje cel sukcesyjny, gdy fundator pozostaje jej jedynym albo głównym beneficjentem, a jednocześnie zachowuje realną kontrolę nad majątkiem i działalnością fundacji.
Dokument otwiera dyskusję nad ograniczeniem uprawnień fundatora w bieżącej działalności fundacji lub nad rezygnacją z części korzyści podatkowych w strukturach, które nie realizują rzeczywistego celu sukcesyjnego.
Na obecnym etapie nie przedstawiono konkretnych przepisów. Kierunek jest jednak czytelny: fundacje oparte wyłącznie na modelu „fundacja dla fundatora” mogą znaleźć się pod większą presją podatkową.
Dla wielu istniejących struktur oznacza to potrzebę weryfikacji, czy statut, krąg beneficjentów oraz faktyczny sposób podejmowania decyzji rzeczywiście pokazują długoterminowy, rodzinny charakter fundacji.
2. Węższe podejście do działalności gospodarczej i zakaz darowizn
Projekt proponuje wyraźniejsze określenie dozwolonej działalności statutowej fundacji rodzinnej. Fundacja mogłaby prowadzić działalność zbliżoną do katalogu znanego z obecnych przepisów, ale działalność gospodarcza nie powinna być jej głównym przedmiotem.
Rozważane są również dodatkowe ograniczenia dla fundacji, które prowadzą działalność gospodarczą lub uczestniczą w spółkach, a przez to ponoszą odpowiedzialność całym obecnym i przyszłym majątkiem.
Jednocześnie dokument postuluje wprowadzenie bezpośredniego zakazu dokonywania darowizn przez fundację rodzinną. Uzasadnieniem ma być ochrona majątku fundacji i działanie w interesie beneficjentów.
Zmiany te mogą ograniczyć swobodę struktur, które intensywnie wykorzystują najem, finansowanie podmiotów powiązanych, inwestycje kapitałowe albo aktywne zarządzanie majątkiem. W takich przypadkach szczególnego znaczenia nabierze prawidłowe rozdzielenie działalności operacyjnej od działalności holdingowej i sukcesyjnej.
3. Możliwy wzrost efektywnego opodatkowania świadczeń i aktywów
Najbardziej odczuwalnym ryzykiem pozostaje kierunek zmian podatkowych. Projekt zakłada, że docelowy efektywny poziom opodatkowania fundacji rodzinnej – uwzględniający podatek od wnoszonych aktywów, bieżący CIT i PIT przy wypłacie świadczeń – miałby być nieznacznie wyższy niż opodatkowanie dochodów kapitałowych w PIT.
Rozważane są także:
- uzależnienie stawki podatku od rocznej wartości świadczeń otrzymywanych przez beneficjenta,
- wypłacanie świadczeń w pierwszej kolejności z wypracowanego zysku,
- ograniczenie możliwości wykorzystywania fundacji do bieżącej dystrybucji zgromadzonych środków,
- możliwość odliczenia przez beneficjenta części CIT zapłaconego wcześniej przez fundację – ale tylko w modelu przewidzianym dla struktur realizujących rzeczywiste cele sukcesyjne.
Nie sposób przesądzić, jak będą wyglądały konkretne rozwiązania, stawki i mechanizmy.
Przyszłe regulacje mogą ograniczyć korzyść wynikającą z długiego odraczania opodatkowania i zmniejszyć atrakcyjność fundacji w strukturach tworzonych przede wszystkim dla celów podatkowych. Może zwyciężyć jednak rozwiązanie, w którym nowy model opodatkowania byłby obowiązkowy dla fundacji utworzonych po wejściu w życie nowych przepisów, natomiast dla fundacji już istniejących miałby charakter dobrowolny.
Co warto zrobić już teraz?
W praktyce trzeba oczywiści poczekać na ostateczną wersję przeglądu po której warto będzie przeanalizować statut, zasady reprezentacji, funkcje fundatora, sposób dokumentowania decyzji inwestycyjnych oraz model wypłat na rzecz beneficjentów.
Dobrze zaprojektowana fundacja rodzinna powinna bronić się nie tylko konstrukcją podatkową, ale przede wszystkim rzeczywistym celem sukcesyjnym i gospodarczym.
Administracja skarbowa wyraźnie sygnalizuje zamiar bowiem ograniczenia struktur, które w praktyce służą głównie bieżącej optymalizacji podatkowej.
KMS Skibicki, Andrzejewski, Wolna Chabin sp.k. wspiera fundatorów, beneficjentów i firmy rodzinne w tworzeniu, reorganizacji oraz bieżącej obsłudze fundacji rodzinnych.
Pomagamy ocenić, czy obecna struktura pozostaje bezpieczna podatkowo i zgodna z celami sukcesyjnymi rodziny.